.

X. Êxênhin - Nhà thơ lớn của đồng quê nước Nga (1895 – 1925) sinh ra ở ngôi làng Kônxtanchinôvơ nhỏ nhắn, yên bình và xinh đẹp, thuộc vùng bình nguyên Riazan mênh mang bát ngát. Nơi ấy có dòng sông Ôka mộng mơ, bình lặng, mát rượi những buổi chiều hè, và khi thu sang lá phong vàng quyến rũ soi lấp lánh dòng sông trong. Thơ Êxênhin là tiếng hát nồng nàn phóng khoáng và ngọt lịm lòng người, ngợi ca tình người quê kiểng đôn hậu thuỷ chung, ngợi ca thiên nhiên Nga bình dị mà tráng lệ, ngợi ca những nỗi niềm chưa có tên để gọi – mà hình như cứ chực vụt trào ra từ những con tim rực ánh lửa hồng. Nổi bật lên giữa bức tranh làng quê Nga nồng hậu ấy – là tình yêu đôi lứa trong trẻo, nồng nàn, mà cũng xiết bao cay đắng, khổ đau… Song trên hết: Mọi mối tình trong thơ ông, đều lặng lẽ kết đọng thành vầng kỷ niệm huy hoàng và lồng lộng trong mỗi trái tim người…

Thơ Êxênhin đã từng đến với bạn đọc nước ta qua bản dịch của các dịch giả Thuý Toàn, Tạ Phương… Nhân kỷ niệm 117 năm sinh Nhà thơ Êxênhin (3/10/1895 – 3/10/2012) – tôi xin trân trọng gửi tới bạn đọc yêu quý một chùm thơ của Người, dịch ra tiếng Việt và tiếng Tày.

Душу-яблоню ветром стряхать

И смотреть, как над речкою режет

Воду синюю солнца соха.

Хорошо выбивать из тела

Накаляющий песни гвоздь

И в одежде празднично белой

Ждать, когда постучится гость.

Я учусь, я учусь моим сердцем

Цвет черемух в глазах беречь,

Только в скупости чувства греются,

Когда ребра ломает течь.

Молча ухает звездная звонница,

Что ни лист, то свеча заре.

Никого не впущу я в горницу,

Никому не открою дверь

1918

* * *

Hay biết bao dưới vòm thu tươi mát

Gió mơn man hồn-táo dịu lành

Mê mải nhìn trên dòng sông xanh

Lưỡi cày mặt trời cày sóng nước.

Thật là hay bật ra từ tâm tưởng

Một bài ca nao nức nồng nàn

Với lễ phục trắng ngời trang trọng

Đứng đợi người khách quý về thăm.

Tôi cứ thầm tự nhủ với mình rằng

Hãy gìn giữ ánh đào trong đáy mắt,

Khi niềm chi bỗng làm xương nhói buốt,

Thì lửa lòng tôi vẫn cứ sáng thêm lên.

Gác chuông lặng ngời sao lấp lánh,

Chẳng thấy lá cây đâu, chỉ thấy nến bình minh.

Tôi không mở cánh cửa nhà mình,

Không cho một ai vào đây cả.

1918

* * *

Đây lai ớ  tẩư ngòm thu dặm rửng

Lồm lủm loèm khoăn-tảo rưởng  p’joòi

Mầu muổn dồm t’ả khiêu lít lít

Pác thây tha uằn thây nặm slâư.

Chăn  đây phứt tẳm slăm lẩc gụm

Tèo sli đeo nẳt nểu kiu nua

Guồng slửa khoá khao roàng pèng quỷ

D’ặng thả gần tản bắt mà d’ương.

Hây cử táng đỏi d’ằng gạ mỉnh

Mẻn dửc lầng thieo rủng chang tha,

Uảng lít mì vè lăng rịu chếp,

Lẻ vầy slăm t’iẻo rủng them a.

Ăn lình đỉn roàng đao phjắp phính,

Bấu hăn bâư, hăn lạp nâư rường.

Bấu hẩư hâư khảu rườn hây á,

Nhoòng p’ận rà bấu khay táng tu.

1918

* * *

Ты такая ж простая, как все,

Как сто тысяч других в России.

Знаешь ты одинокий рассвет,

Знаешь холод осени синий.

По-смешному я сердцем влип,

Я по-глупому мысли занял.

Твой иконный и строгий лик

По часовням висел в рязанях.

Я на эти иконы плевал,

Чтил я грубость и крик в повесе,

А теперь вдруг растут слова

Самых нежных и кротких песен.

Не хочу я лететь в зенит,

Слишком многое телу надо.

Что ж так имя твое звенит,

Словно августовская прохлада?

Я не нищий, ни жалок, ни мал

И умею расслышать за пылом:

С детства нравиться я понимал

Кобелям да степным кобылам.

Потому и себя не сберег

Для тебя, для нее и для этой.

Невеселого счастья залог —

Сумасшедшее сердце поэта.

Потому и грущу, осев,

Словно в листья, в глаза косые…

Ты такая ж простая, как все,

Как сто тысяч других в России.

1923

* * *

Em bình dị như mọi người vậy đó,

Như trăm ngàn cô trên nước Nga này.

Em thấu hiểu bình minh đơn lẻ,

Chút heo may xanh mờ buổi thu say.

Thật nực cười là trái tim anh,

Cứ lưu giữ bao điều xuẩn ngốc.

Gương mặt em thánh thiện, nghiêm trang

Được treo trân trọng trong nhà nguyện.

Anh từng khạc nhổ vào tượng thánh,

Từng lêu lổng, tôn thờ lỗ mãng,

Bỗng giờ đây bùng phát bao lời

Những bài ca dịu lành say đắm nhất.

Anh không muốn bay lên đỉnh trời đâu,

Bởi cơ thể cần bao nhiêu thứ.

Chao ôi, tên của em ngân vang,

Như khí mát của trời tháng tám?

Không là kẻ ăn xin, đau khổ, yếu hèn

Tấm lòng anh chứa chan nhiệt huyết:

Từ tuổi thơ anh từng yêu thích

Bao đàn chó, ngựa thảo nguyên xanh.

Vì lẽ đó anh không tự giữ mình

Cho em, cho nàng và cho điều ấy.

Một cam kết cho hạnh phúc buồn là vậy –

Một trái tim điên của nhà  thơ.

Do vậy mà anh buồn trầm đọng,

Trong ánh mắt nghiêng, trong lá trong cây...

Em bình dị như mọi người vậy đó,

Như trăm ngàn cô trên nước Nga này.

1923

* * *

Slao khoay nẩư t’ôồng lai gần p’ận nỏ,

T’ôồng pác xiên a d’ú nước Nga hây.

Slao thông lẩc dạu nâư  t’oỏc  lế,

Xít nua d’ên khiêu muốc thu đây.

Chăn đây khua lẻ nghé slim chài,

Toọi dửc d’om lai vè tăn đéc.

Cương nả slao sliên rưởng, chăn slim

Hỏi pèng quỷ  d’ú  chang rườn slớ.

Chài pặt phí nài khảu dưởng sliên cha,

Pặt lẩy loạ, slớ ăn tục xị,

Rựt cứ này phứt khửn lai gằm

Bại tèo sli rưởng ngày nua nét.

Chài bấu ngoòng bân khửn nưa vạ nau,

Nhoòng đúc đang ái lai thình quả.

Rôi, mình cúa slao đọng moòng nằn,

T’ôồng d’ai dặm bân roàng bươn pét?

Nắm hất xo, chếp khỏ, sluổi p’jài

Piếng slăm chài slủ lai vầy đát:

Tứ tẳm nhằng eng chài pặt nắt

Poong mạ, ma mường nhả khiêu xinh.

Nhoòng p’ận  chài bấu dửc đang rà

Hẩư slao, hẩư a oạ hẩư chăn vè mỉn.

Mọt pao gằm hẩư hôn hỉ p’uồn –

Ăn slim của slấy sli, thúc bả.

Nhoòng p’ận ăn p’uồn chài toỏng đốc,

Chang tha ghèng, chang mạy chang bâư...

Slao khoay nẩư t’ôồng lai gần p’ận nỏ,

T’ôồng pác xiên a d’ú nước Nga hây.

1923

* * *

Не гляди на меня с упрёком,

Я презренья к тебе не таю,

Но люблю я твой взор с поволокой

И лукавую кротость твою.

Да, ты кажешься мне распростёртой,

И, пожалуй, увидеть я рад,

Как лиса, притворившись мёртвой,

Ловит воронов и воронят.

Ну и что же, лови, я не струшу,

Только как бы твой пыл не погас,—

На мою охладевшую душу

Натыкались такие не раз.

Не тебя я люблю, дорогая,

Ты — лишь отзвук, лишь только тень.

Мне в лице твоём снится другая,

У которой глаза — голубень.

Пусть она и не выглядит кроткой

И, пожалуй, на вид холодна,

Но она величавой походкой

Всколыхнула мне душу до дна.

Вот такую едва ль отуманишь,

И не хочешь пойти, да пойдёшь,

Ну, а ты даже в сердце не вранишь

Напоённую ласкою ложь.

Но и всё же, тебя презирая,

Я смущённо откроюсь навек:

Если б не было ада и рая,

Их бы выдумал сам человек.

1 декабря 1925

* * *

Đừng nhìn anh với vẻ trách hờn,

Trong lòng anh khinh em lắm đó,

Nhưng anh yêu ánh mắt em tủi buồn

Quả thật dịu dàng và kín đáo.

Vâng, hình như em nằm sóng  soài,

Để anh đưa mắt nhìn vui sướng,

Như chú cáo ma mãnh giả vờ,

Là đã chết để lừa bắt quạ.

Được thôi, cứ bắt đi, anh chẳng sợ đâu,

Ngọn lửa lòng em không chịu tắt ,–

Những trò kia không chỉ một lần

Từng vấp phải hồn anh lạnh lẽo.

Em ơi, người anh yêu không phải là em,

Em chỉ là dư âm, chỉ là cái bóng.

Nhìn mặt em mà anh tưởng tượng

Thấy một nàng có đôi mắt chim câu.

Dẫu cô ấy trông không thuỳ mị

Và hình như có vẻ lạnh lùng,

Nhưng dáng cô đi vô cùng trang trọng

Cứ sôi trào khuấy động cả hồn anh.

Như vậy đấy, em có nhận ra chăng

Dẫu không muốn, em cũng phải ra đi rồi đó,

Dẫu thậm chí trong tim em nóng đỏ

Không hề có một lời nói dối dịu dàng.

Như thế đó, anh vừa khinh em,

Vừa ngượng ngùng thổ lộ cùng mãi mãi:

Nếu không có địa ngục và thiên đàng

Thì chính con người sẽ nặn ra chúng đấy.

1 tháng 12 năm 1925

* * *

D’á lè tha nhả quáy mủng chài,

Chang slăm chài ngòi hén slao lai,

T’ọ chài điếp bjoóc tha slao bứa

Chăn rưởng roàng d’ăm  d’ú  a  nơ.

Ầư, t’ôồng gạ slao nòn mai d’iết mjảt,

Sle tha chài đỏi mủng dung vằng,

T’ôồng áo hên khoăn khuy chá loóc,

Pặt thai pây sle  p’jàng  pắt tua ca.

Đảy dả, cử pắt pây, chài nắm lao nau,

Vầy slăm slao bấu p’ửa hâư nhẳn đắp, -

T’àng lỏ mỉn quai nắm dử p’ày đeo

Pặt toỏng châư khoăn chài cắt xát.

Slao ơi, gần chài slương nắm dử slao nao,

Slao lẻ ngàu hênh, slao t’ôồng ăn d’ưởng.

Mủng nả slao, slăm chài nẳm slưởng

Hăn a đeo mần tha nổc cu nim.

Mải a mỉn rưởng hiến bấu mì

T’ò  t’ôồng  gạ mì lai chút choáng,

T’ọ  d’ưởng  a gàm pèng quỷ lẳm

Cử vẩt voòng gồn thuổn slăm chài.

Chăn p’ận t’ỷ, slao mủng hăn bâu

Mải nắm ái, slao mẻn oóc pây d’á lớ,

Mải slim slao thư vầy đeng nỏ

Bấu mì gằm lăng p’jàng mjảp rưởng roàng.

P’ận t’ỷ ló, chài ngòi hén slao lơ

T’iẻo xẩu gần păn châư lầng mại mại:

Uảng nắm mì xăng ghị oạ sliên mường

Lẻ tua gần ruổm căn pẳn  oóc.

Xo ất bươn lảp pi 1925

* * *

Ты меня не любишь, не жалеешь,

Разве я немного не красив?

Не смотря в лицо, от страсти млеешь,

Мне на плечи руки опустив.

Молодая, с чувственным оскалом,

Я с тобой не нежен и не груб.

Расскажи мне, скольких ты ласкала?

Сколько рук ты помнишь? Сколько губ?

Знаю я — они прошли, как тени,

Не коснувшись твоего огня,

Многим ты садилась на колени,

А теперь сидишь вот у меня.

Пусть твои полузакрыты очи,

И ты думаешь о ком-нибудь другом,

Я ведь сам люблю тебя не очень,

Утопая в дальнем дорогом.

Этот пыл не называй судьбою,

Легкодумна вспыльчивая связь,—

Как случайно встретился с тобою,

Улыбнусь, спокойно разойдясь.

Да и ты пойдешь своей дорогой

Распылять безрадостные дни,

Только нецелованных не трогай,

Только негоревших не мани.

* * *

Chả nhẽ anh không có chút nào đẹp trai

Nên em đã không yêu và chẳng thèm nuối tiếc?

Không nhìn mặt nhau, em lặng thầm ngây ngất,

Để cho tay anh say đắm đặt lên vai.

Em trẻ trung, tinh tế đến nhường kia,

Anh đối với em, không thô lỗ mà cũng không trìu mến.

Hãy kể anh nghe: Bao nhiêu người em từng âu yếm?

Bao nhiêu đôi môi và bao cánh tay say?

Anh biết rằng: Họ đã ra đi như cái bóng,

Mà không hề chạm đến lửa lòng em,

Em đã từng ngồi lên bao cặp đùi êm,

Và giờ đây em sà vào lòng anh thế đó.

Cứ để mặc cho em khép nửa làn mi,

Và  mơ về một chàng trai nào đấy,

Bởi anh cũng chẳng yêu em là mấy,

Mà sao đắm đuối dặm đường dài.

Lửa lòng ấy không gọi là số phận,

Quan hệ chúng mình nông nổi nhất thời, –

Như tình cờ anh gặp em vậy thôi,

Khẽ mỉm cười, rồi chia tay lặng lẽ.

Vâng, em sẽ đi theo đường của em

Những ngày không vui sẽ tan biến hết,

Chỉ mong em đừng chạm vào trai tơ,

Đừng quyến rũ những chàng không có lửa.

.